Παρουσίαση


Από την παλαιολιθική εποχή η ποίηση έχει συνυπάρξει με όλες τις κοινωνίες. Αδιάψευστα τεκμήρια κατά τη διαδρομή της μέσω διαφόρων πολιτισμών, δείχνουν ότι ίσως να μην υπήρξε κανένας λαός που να μην έχει αναπτύξει κάποια μορφή της. Η ποίηση, ερωτική ή του μόχθου, θρησκευτική ή αιρετική, εξύμνησης ή σάτιρας, εξέγερσης ή αθωότητας, ατομική ή κοινωνική, υπερβαίνει τον κοινό «ορίζοντα» των ανθρώπινων αισθήσεων και συμπεριφορών, και οδηγεί σε τόπους όπου κυριαρχεί η φαντασία και η συγκίνηση, τόπους έξω από τον συμβατικό χωροχρόνο, αλλά παρ’ όλα αυτά εξίσου πραγματικούς. Στο παρόν έργο επιχειρείται η δημιουργία μιας επιτομής που φιλοδοξεί να συμπεριλάβει τους κυριότερους σταθμούς της πορείας της ανά τους αιώνες, καθώς και τα σπουδαιότερα θέματα που την αφορούν. Έχει δοθεί έμφαση σε σύγχρονες τάσεις, σχολές και κινήματα που δεν καλύπτονται με επάρκεια από την ελληνική βιβλιογραφία, αλλά και στην επισήμανση περιπτώσεων προσπάθειας υποβάθμισης ή χλευασμού μορφών ποίησης ή ποιητών (χαρακτηριστική στον ελληνικό χώρο είναι η περίπτωση του Ανδρέα Εμπειρίκου, ο οποίος δεν αξιώθηκε να δει ούτε ένα κρατικό βραβείο για την προσφορά του).

Ορισμένα θέματα αναπτύσσονται σε μικρότερη ή μεγαλύτερη έκταση από αυτή που θα απαιτούσε ο «κανόνας»· τούτη η επιλογή οφείλεται είτε στην εξαντλητική κάλυψή τους από την εγχώρια βιβλιογραφία, είτε στη σημασία που τους δίνεται  διεθνώς, είτε στην πεποίθηση ότι πρόκειται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο μέλλον. Εξάλλου, παρατίθενται κατά περίπτωση εκτενείς εργοβιογραφίες και άλλα σχετικά στοιχεία (ιστορικά, πολιτικά, κοινωνικά και απτόμενα των επικρατουσών φιλοσοφικών τάσεων) μέσω των οποίων υποβοηθείται ο σχηματισμός μιας αντικειμενικότερης εικόνας του εκάστοτε ποιητικού έργου. Δίνεται έμφαση σε περιστατικά που διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα και την ψυχοσύνθεση των ποιητών και μελετώνται οι γενικότερες πολιτικοκοινωνικές συνθήκες στην ευρύτερη περιοχή των δραστηριοτήτων τους. Πολλοί κριτικοί στέκονται απέναντι στην άποψη ότι τα βιογραφικά στοιχεία είναι άσχετα και ότι θα πρέπει να προτάσσεται το ποιητικό αποτέλεσμα· στο κεφάλαιο «Βιοπολιτισμική διαλεκτική» επιχειρείται η τεκμηρίωση τούτης της θέσης και παράλληλα μελετώνται  οι παράγοντες που επηρέασαν, διαμόρφωσαν και προσδιόρισαν τις ποιητικές τάσεις σε συνδυασμό με τις θεωρίες του F. Jameson.

Πρέπει να τονιστεί ότι στοιχεία αντινομισμού ή πολιτικής και ιδεολογικής τοποθέτησης που θα ήταν δυνατό να εκληφθούν ως απαξιωτικά για τον «κοινό» άνθρωπο δεν θα έπρεπε να λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση ενός έργου. Άλλωστε, η τελευταία διαμορφώνεται από απόψεις που διηθούνται μέσω υποκειμενικών ιδεολογικών πρισμάτων τα οποία υφίστανται αέναη μεταλλαγή. Είναι προφανές ότι μια ενδεχόμενη απόρριψη της ως άνω θέσης θα είχε γενικότερες επιπτώσεις σε όλους τους τομείς των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και συνέπειες που εμφανώς εμπίπτουν στο χώρο της δραματικής ειρωνείας και του παράλογου. Η παράθεση των εν λόγω στοιχείων στο παρόν αποσκοπεί αποκλειστικά στη διευκόλυνση της κατανόησης της σχέσης του έργου με τον συγγραφέα και την εποχή του· ο οξυδερκής αναγνώστης εύκολα διαπιστώνει ότι η υιοθέτηση της αντίθετης άποψης θα οδηγούσε στην απόρριψη του συνόλου σχεδόν των σημαντικών ποιητών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει εξάλλου η μελέτη των στοχαστών που έθεσαν τα θεωρητικά θεμέλια της Μετανεωτερικότητας, γιατί είναι προφανές ότι οι θέσεις τους έχουν σημαντική απήχηση στη σύγχρονη σκέψη. Επίσης, έχει δοθεί έμφαση στην παρουσίαση φιλοσόφων που επηρέασαν γνωστούς λογοτέχνες. Άλλωστε, δεν νοείται δημιουργός με παγκόσμια ακτινοβολία που να μην διαθέτει διευρυμένο πεδίο γνώσεων και ενδιαφερόντων. Για ένα τέτοιον ποιητή τούτο συνιστά αναγκαία (αλλά μη ικανή) συνθήκη αφού εν δυνάμει του επιτρέπει να προσεγγίζει με έναν «υπερβατικό» ή «ιδιότυπο» τρόπο θέασης ζητημάτα που λόγω της φύσης τους έχουν οικουμενικό χαρακτήρα· παράλληλα συντελεί στη διεύρυνση του πνεύματός του κατά τέτοιον τρόπο ώστε το έργο του να μην στέκεται στην επικαιρότητα και στον ορίζοντα προσδοκιών του στενού πολιτισμικού του περιβάλλοντος, αλλά να είναι διαχρονικό και να καλύπτει την προβληματική ολόκληρης της ανθρωπότητας.

Ο Μαρξισμός έχει διαδραματίσει τεράστιο ρόλο στην διαμόρφωση της ποιητικής με την συνεισφορά του στην εξέλιξη της κριτικής θεωρίας και η πολιτική είτε άμεσα είτε έμμεσα προσπάθησε να καθυποτάξει και να καθοδηγήσει τους ποιητές. Τα θέματα αυτά καλύπτονται στο κεφάλαιο «Ποίηση και πολιτική».  Οι σχέσεις και οι αλληλοεπιδράσεις της ποίησης με την κοινωνία εξετάζονται κάτω από το γενικότερο πρίσμα της κοινωνιολογίας της ποίησης, ενώ η σχέση του ανθρώπινου γονιδιώματος με το ποιητικό αποτέλεσμα αναλύεται στο κεφάλαιο «Ποιητική νοημοσύνη».