Η οδύσσεια της ποίησης

Από το έπος στον Μεταμοντερνισμό



Του Νίκου Μαυράκη



Πρόκειται για μια περιεκτική «εγκυκλοπαίδεια» της παγκόσμιας ποίησης που διατρέχει την ιστορία της από την εποχή του Χαλκού μέχρι τη σύγχρονη μετα-μεταμοντέρνα κατάσταση και επικεντρώνεται στους σημαντικότερους σταθμούς, ποιητές και σχολές της: αρχαιότητα (κείμενα των πυραμίδων, ινδική ποίηση, εβραϊκή ποίηση [από το βιβλίο του Ιώβ μέχρι την ερωτική ποίηση στο Άσμα Ασμάτων], κινέζικη ποίηση, αρχαία ελληνική ποίηση [Έπος, Λυρική ποίηση κλπ.], αλεξανδρινή και ρωμαϊκή ποίηση), Βυζάντιο, Μεσαίωνας, Αναγέννηση, Ρομαντισμός, Παρνασσισμός, Συμβολισμός, Μοντερνισμός.
Μελετώνται όλες οι παράμετροι (ιστορικές, κοινωνικές, πολιτικές, θρησκευτικές, επιστημονικές κλπ.) κάθε περιόδου, καθώς και ο ρόλος της Βιομηχανικής Επανάστασης και εξηγείται ο τρόπος με τον οποίο επηρέασαν δημιουργούς όπως οι Τόμας Έλιοτ και Έζρα Πάουντ. Ακολουθούν βιογραφικά στοιχεία, δείγματα γραφής, κριτικές αναλύσεις και υπογραμμίζεται η ατομική συνεισφορά καθενός από τους μεγάλους ποιητές στο χτίσιμο της παγκόσμιας ποιητικής παράδοσης.

Στο κεφάλαιο για τις «Πρωτοπορίες και το μεταμοντερνισμό» διερευνώνται τα αίτια που οδήγησαν στην έκρηξη της αvant-garde, εξετάζεται ο ρόλος των πρωταγωνιστών της (Μπρετόν, Τζαρά, Μαρινέτι) και αναπτύσσονται όχι μόνο τα μεγάλα κινήματα αντιτέχνης (π.χ. Φουτουρισμός, Dada, Υπερρεαλισμός), αλλά ακόμα και σχετικά άγνωστες σχολές, ομάδες και τάσεις (π.χ. Εγωφουτουρισμός, Επινοητισμός, Ουλτρισμός, Κονστρουκτιβισμός, Κυβοφουτουρισμός, αποκαλυπτικοί, Ομοψυχισμός, Ταυτοχρονισμός, Ορφισμός,  κάρμινα φιγκουράτα, σχολή του Κοιμητηρίου, Λυρέν, Τακτιλισμός, ηλεκτρονική ποίηση, κλπ.). Στο ίδιο κεφάλαιο γίνεται επισκόπηση των θεμάτων που απασχολούν το Μεταμοντερνισμό (αποδόμηση, κρίση ταυτότητας, μεταδομισμός, μετα-αποικιακή θεωρία, ανάλυση του λόγου, διάκριση γένους κλπ. καθώς και των θεωρητικών θεμελιωτών του –βλ. ευρετήριο, κυρίως στην τρίτη και την τέταρτη ενότητα). Τονίζονται ακόμα τα κοινά χαρακτηριστικά με το Dada ώστε να γίνουν κατανοητοί οι λόγοι για τους οποίους το τελευταίο πρέπει να θεωρείται ως μια πρόδρομη κατάσταση του Μεταμοντερνισμού.

Γίνεται ιδιαίτερη μνεία στην αμερικανική μεταπολεμική σκηνή και αναλύονται κινήματα, τάσεις και σχολές όπως π.χ. η εξομολογητική ποίηση, Σχολή Black mountain, Σχολή του San Francisco, κίνηση beat, Σχολή της Νέας Υόρκης, Σχολή Language, New Black Aesthetic, μειονοτική ποίηση και εξετάζονται τα ποιητικά δρώμενα των τελευταίων πενήντα ετών στη Γαλλία με περιοχές εστίασης τις δεκαετίες του ’60 (Tel Quel, écriture, oulipo) και του ’80 (Νέος Λυρισμός).

Η εκτενής αναφορά στην ελληνική και κυπριακή ποίηση (που μαζί με τους πιο γνωστούς όπως οι Διονύσιος Σολωμός, Κώστας Καρυωτάκης, Γεώργιος Σεφέρης, Κωνσταντίνος Καβάφης, Άγγελος Σικελιανός, Ανδρέας Εμπειρίκος, Οδυσσέας Ελύτης, Κική Δημουλά, περιλαμβάνει περισσότερους από εβδομήντα ποιητές) έχοντας ως αφετηρία το δημοτικό τραγούδι και την προεπαναστατική περίοδο προχωράει στους μεταεπαναστατικούς, την Παλιά και τη Νέα Αθηναϊκή Σχολή, τον αλεξανδρινό κύκλο, το μεσοπόλεμο, την ποίηση του πολέμου, και την πρώτη μεταπολεμική γενιά (ποίηση του στρατοπέδου-ποίηση της ήττας). Συνεχίζει με τον ελληνικό Υπερρεαλισμό και ακολουθούν ξεχωριστές αναλύσεις ανά δεκαετία μέχρι το τέλος του αιώνα.

Η διεθνής ποίηση του 20ου αιώνα εξετάζεται στο ομώνυμο κεφάλαιο όπου περιγράφεται η ζωή και το έργο μεγάλων ποιητών που προέρχονται από είκοσι τρεις διαφορετικές χώρες. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στους Ρώσους και στους Ιάπωνες δημιουργούς.

Σε άλλα κεφάλαια περιλαμβάνονται οι στοχαστές που θεμελίωσαν τις θεωρητικές βάσεις της ποίησης, οι μεγάλοι φιλόσοφοι που επηρέασαν την πορεία της, χρήσιμες βασικές γνώσεις για νέους ποιητές (ομοιοκαταληξία, ελεύθερος στίχος, ποιητικές λέξεις, μορφή, μέτρο, γραμμή και στροφή, αλληγορία, μεταφορά, σύμβολο, ειρωνεία, αρχέτυπο και μύθος, θέμα και περιεχόμενο, το χιούμορ και η σάτιρα, κλπ.), όλες οι σχολές κριτικής, καθώς και εξειδικευμένα θέματα όπως η ποιητική νοημοσύνη, η αλληλεπίδραση της ποίησης με την πολιτική και την κοινωνία, το πρόβλημα της μετάφρασης, η ερμηνεία της ποίησης, η ποίηση σε μορφή παράστασης κλπ.

Οι καθοριστικοί παράγοντες που επηρεάζουν το πρωτοποριακό ποιητικό έργο (και που προκύπτουν μέσα από τη μελέτη των θεμάτων που πραγματεύεται το βιβλίο) αναλύονται στο τελευταίο υποκεφάλαιο όπου επιχειρείται να δοθεί απάντηση στο εάν οι ποιητικές σχολές, οι τάσεις και τα κινήματα είναι αποκλειστικά δημιουργήματα (αντανάκλαση) των συνθηκών που επικράτησαν κατά τις τρεις κύριες καπιταλιστικές περιόδους (καπιταλισμός της αγοράς, μονοπωλιακός καπιταλισμός, καπιταλισμός του καταναλωτή), κατά πόσο αντιστοιχούν επακριβώς σ’ αυτές και ποιος ο ρόλος της προσωπικότητας του ποιητή.

Το βιβλίο ολοκληρώνεται με παραρτήματα που περιέχουν χρήσιμες πληροφορίες (ποιητική ορολογία, στιχουργική, κατάλογος ελληνικών λογοτεχνικών περιοδικών και Ελλήνων κριτικών ποίησης), μια πλούσια βιβλιογραφία που καλύπτει σφαιρικά την παγκόσμια ποίηση και ένα εύχρηστο εκτενέστατο ευρετήριο.

726 σελίδες.


Του ιδίου: Ανατολικές επιρροές στην ελληνική σκέψη και τον δυτικό πολιτισμό: Η καταγωγή της ελληνικής φιλοσοφίας


ΒΡΑΒΕΙΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ
Από την Ανθολογία Ποίησης-Διηγήματος Ε΄ Τόμος

Σύγχρονοι Έλληνες Λογοτέχνες

«Ο Ν. Μαυράκης συνέγραψε την Οδύσσεια της ποίησης με όραμα: Το μεγαλειώδες αυτό έργο (όπως το χαρακτηρίζει η κριτική), αξίζει να το αποκτήσουμε για τη χρησιμότητά του και να το γνωρίσουμε για το ευρύ αναγεννησιακό του πνεύμα, τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό, και, ακόμα, θα λέγαμε, για τον «συγκρητισμό» που το διακρίνει. Μία περιεκτική «εγκυκλοπαίδεια» της παγκόσμιας ποίησης από την εποχή του χαλκού μέχρι σήμερα. Μία μελέτη που προσεγγίζει το φαινόμενο της ποίησης από πολλές οπτικές γωνίες και ανοίγει δρόμους για τη σφαιρική του σύλληψη».

(σ. 139: «Σύγχρονα “Βιβλία Αναφοράς” για τη νεοελληνική λογοτεχνία»)