ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1. ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΠΑΡΧΕΣ ΣΤΟ ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟ
ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ
ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ
Πρωτόγονες κοινωνίες
ΓΡΑΠΤΗ ΠΟΙΗΣΗ
Κείμενα των πυραμίδων
Ινδίες
Εβραϊκή ποίηση
Κίνα
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
Έπος
Λυρική ποίηση
Αρχίλοχος
Σαπφώ
Αλκαίος
Χορική ποίηση
Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης για την ποίηση
Λογγίνος
ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΗ ΠΟΙΗΣΗ
ΡΩΜΑΪΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
ΒΥΖΑΝΤΙΟ
Βυζαντινή υμνογραφία
ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ
Ομάρ Καγιάμ
Jalaluddin Rumi
Chanson de Roland
Alighieri Dante
Francesco Petrarca
Τροβαδούροι-Μπαλάντα
Σονέτο
ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ: ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΠΟΙΗΣΗΣ
Joachim Du Bellay
Pierre de Ronsard
Luis Vaz de Camôes
Juan de la Cruz
William Shakespeare
John Milton
John Dryden
Χαϊκού
ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ
Γαλλικός Ρομαντισμός
Alphonse de Lamartine
Victor Hugo
Théophile Gautier
Αγγλικός Ρομαντισμός
William Blake
Sir Walter Scott
William Wordsworth
Samuel Taylor Coleridge
Lord Byron (George Gordon)
Percy Bysshe Shelley
John Keats
Alfred Tennyson, lord
Robert Browning
Γερμανικός Ρομαντισμός
Johann Wolfgang von Goethe
Friedrich von Schiller
Johan Christian Friedrich Holderlin
Novalis
Η αμερικανική εκδοχή του ρομαντισμού
Edgar Allan Poe
Walt Whitman
Ρωσικός Ρομαντισμός
Alexandre Pushkin
ΠΑΡΝΑΣΣΙΣΜΟΣ
ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ
Μπωντλαίρ: άρωμα συμβολισμού
Stéphane Mallarmé
Arthur Rimbaud
Jules Laforgue
Paul Valéry
Léon-Paul Fargue
Guillaume Apollinaire
Pierre-Jean Jouve
ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ
Ο ρόλος της Βιομηχανικής Επανάστασης
T.S. Eliot, το καύχημα των Αγγλοσαξόνων
Ezra Pound
Robert Frost
Wallace Stevens
William Carlos Williams
Wystan Hugh Auden
Dylan Thomas
ΠΟΣΟ ΡΟΜΑΝΤΙΚΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ;
2. ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ
ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΕΣ (AVANT-GARDE)
Φουτουρισμός
Tommaso Marinetti
Εικονισμός (Imagism)
Βορτισισμός (Vorticism-Περιδινητισμός-Στροβιλισμός)
Η επανάσταση του Dada
Τριστάν Τζαρά, ο μεγαλύτερος των προφητών
Υπερρεαλισμός
André Breton
Paul Éluard
Luis Aragon
Εξπρεσιονισμός
Ivan Gall
Εγωφουτουρισμός (Egofuturism)
Κυβοφουτουρισμός
Επινοητισμός (Creacionismo)
Ουλτρισμός (Ultraismo)
Εικονιστικοί (Imaginists)
Κονστρουκτιβισμός
Λετρισμός
ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΙ ΕΙΔΗ ΠΟΙΗΣΗΣ
Αβαείο του Κρετέιγ (Abbaye de Créteil)
Αισθητισμός
Αναγέννηση του Χάρλεμ (Harlem renaissance ή Negro renaissance)
Langston Hughes
Αντικειμενισμός (Objectivism)
Αποκαλυπτικοί (Apocalyptics)
Βίντεο ποίηση (Video Poetry)
Γεωργιανοί (Georgians)
Γιουνανιμισμός (Unanimism-Ομοψυχισμός)
Ηλεκτρονική ποίηση
Ηχητική ποίηση
Ιμπρεσιονισμός
Καθαρή ποίηση
Καλλιγραφήματα (Calligrammes)
Κάρμινα Φιγκουράτα (Carmina figurata)
Καταραμένοι ποιητές (Poètes maudits)
Κεντρόφυγος (Tsentrifuga) και Lyren
Σχολή Κοιμητηρίου (Graveyard school)
«Απτή» ποίηση («Concrete» poetry)
Μεσόστικς (Mesostics)
Μεταφυσική ποίηση
Ομάδα Mezzanine
Θύελλα και Ορμή (Sturm und Drang)
Ορφισμός (Orphism)
Παρακμιακή κίνηση
Πλειάδα
«Προτσές» ποίηση (Ποίηση επεξεργασίας, η διαδικαστική ποίηση)
Σύνθετη ποίηση
Τακτιλισμός (Tactilism)
Ταυτοχρονισμός (Simultanéism)
Παράδοση Τζεντίλ (Genteel)
Φανταιζίστες ποιητές (Poètes fantaisistes)
ΜΕΤΑΝΕΟΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ
Οι θεμελιωτές του μεταμοντερνισμού
François Lyotard
Michel Foucault
Jean Baudrillard
Roland Barthes
Julia Kristeva
Θέματα που απασχολούν το μεταμοντερνισμό
Αποδόμηση
Σχετικισμός
Κρίση ταυτότητας
Μεταδομισμός
Φεμινιστική θεωρία
Διάκριση γένους
Γυναικεία φωνή
Μεταποικιακή θεωρία
Discourse analysis (Ανάλυση του λόγου)
Μειονοτικά κινήματα
Λίγα λόγια ακόμη για το μεταμοντερνισμό
ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΟΙ ΝΕΟΤΕΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ
Η αμερικανική ποιητική σκηνή
Εξομολογητική ποίηση (Confessional poetry)
Σχολή Black Mountain (1950-1965)
Η Σχολή του San Francisco
Κίνημα των beat
Η Σχολή της Νέας Υόρκης (1958-1970)
Η Σχολή L=A=N=G=U=A=G=E
Philip Levine
Μειονοτική ποίηση (New Black Aesthetic-Νέα Μαύρη Αισθητική)
Ποίηση γηγενών Αμερικανών
Ποίηση Αμερικανών Ασιατών
Γαλλικές μεταπολεμικές τάσεις
Δεκαετία του 1960 (Tel Quel, Écriture, Oulipo)
Francis Ponge
Δεκαετία του 1970
Ο νέος λυρισμός
Μετα-μετανεοτερικότητα
3. ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
ΠΕΡΙΟΔΟΙ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ
Αντιπροσωπευτικά έργα
1453-1881 Η λογοτεχνία στην Κρήτη, τη Ρόδο και την Κύπρο
Δημοτική ποίηση-τραγούδι
Προεπαναστατικοί ποιητές
Μετεπαναστατικοί ποιητές
Επτανησιακή Σχολή (1830-1880)
Διονύσιος Σολωμός
Ανδρέας Κάλβος
Αριστοτέλης Βαλαωρίτης
Η Παλιά Αθηναϊκή Σχολή
Η Νέα Αθηναϊκή Σχολή
Κωστής Παλαμάς
Ο αλεξανδρινός κύκλος
ΚΠ Καβάφης
Ποιητές του Μεσοπολέμου, Α' (1915-1930)
Κώστας Καρυωτάκης
ΤΚΠαπατσώνης
Απόστολος Μελαχρινός
Κώστας Βάρναλης
Άγγελος Σικελιανός
Νίκος Καζαντζάκης
Ποιητές του Μεσοπολέμου, Β' (δεκαετία του '30)
Γεώργιος Σεφέρης
Οδυσσέας Ελύτης
Γιάννης Ρίτσος
Νικηφόρος Βρεττάκος
Ο ελληνικός υπερρεαλισμός
Ανδρέας Εμπειρίκος
Νίκος Εγγονόπουλος
Νίκος Πεντζίκης
Ποιητές του Μεσοπολέμου Γ' (οι ελάσσονες)
Γιώργος Σαραντάρης
Δημήτρης Αντωνίου
Αναστάσιος Δρίβας
Γιώργος Βαφόπουλος
Θεόδωρος Ντόρρος
Νίκος Καλαμάρης
Ποίηση του πολέμου
Νίκος Γκάτσος
Η πρώτη μεταπολεμική γενιά (ποίηση του στρατοπέδου)
Μανόλης Αναγνωστάκης
Μιχάλης Κατσαρός
Τάκης Σινόπουλος
Οι υπερρεαλιστικές καταβολές
Μίλτος Σαχτούρης
Νάνος Βαλαωρίτης
Δημήτρης Παπαδίτσας
Έκτωρ Κακναβάτος
Νίκος Καρούζος
Δεκαετία του '60
Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου
Θωμάς Γκόρπας
Τάσος Δενέγρης
Κική Δημουλά
Βύρων Λεοντάρης
Μάρκος Μέσκος
Τάσος Πορφυρής
Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ
Δεκαετία του '70
Γιάννης Βαρβέρης
Μιχάλης Γκάνας
Δημήτρης Καλοκύρης
Χριστόφορος Λιοντάκης
Τζένη Μαστοράκη
Κώστας Γ. Παπαγεωργίου
Γιώργος Μαρκόπουλος
Μαρία Κυρτζάκη
Λευτέρης Πούλιος
Δεκαετία του '80
Χάρης Βλαβιανός
Βαγγέλης Κάσσος
Γιώργος Μπλάνας
Παντελής Μπουκάλας
Στρατής Πασχάλης
Θανάσης Χατζόπουλος
Δημήτρης Χουλιαράκης
Δεκαετία του '90
Βασίλης Αμανατίδης
Γιώργος Λίλλης
Ελευθερία Μπέλμπα
Δημήτρης Πορφυρής
Βασίλης Ρούβαλης
Νίκος Φωτόπουλος
Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ
Τεύκρος Ανθίας
Νίκος Κρανιδιώτης
Βασίλης Μιχαηλίδης
Γιώργος Μολέσκης Κώστας Μόντης
Κώστας Μόντης Κυριάκος Πλησής
Κυριάκος Χαραλαμπίδης
Χρυσάνθης Κύπρου
4. ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ
ΑΛΒΑΝΙΑ
Ditero Agolli
ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ
ΑΥΣΤΡΙΑ
Georg Trakl
ΒΕΛΓΙΟ
Emile Verhaeren
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ
Λιουμπομίρ Λεβτσέβ
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
Rainer Maria Rilke
Berthold Brecht
Durs Grunbein
ΙΑΠΩΝΙΑ
Shuntaro Tanikawa
Kazuko Shiraishi
Makoto Ooka
Yoshino Hiroshi
Tada Chimako
ΙΝΔΙΕΣ
Rabindranath Tagore
Attipat Krishnaswami Ramanujan
ΙΣΠΑΝΟΦΩΝΗ ΠΟΙΗΣΗ
ΑΡΓΕΝΤΙΝΗ
Luis Jorge Borges
ΙΣΠΑΝΙΑ
Federico Garcia Lorca
ΜΕΞΙΚΟ
Octavio Paz
ΝΙΚΑΡΑΓΟΥΑ
Rubén Dario
ΧΙΛΗ
Pablo Neruda
ΙΣΡΑΗΛ
Yehuda Amichai
ΙΤΑΛΙΑ
Giuseppe Ungaretti
Eugenio Montale
Cesare Pavese
ΚΙΝΑ
ΛΙΒΑΝΟΣ
Khalil Gibran
ΝΙΓΗΡΙΑ
Wole Soyinka
ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗ
Mahmoud Darwish
ΠΟΛΩΝΙΑ
Czeslaw Milosz
Wislawa Szymborska
Zbigniew Herbert
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ
Fernando Pessoa
ΡΩΣΙΑ
Vladimir Mayakovsky
Anna Akhmatova
Sergey Yesenin
Yevgeny Yevtushenko
Joseph Brodsky
Alexander Blok
ΤΟΥΡΚΙΑ
Ναζίμ Χικμέτ
ΤΣΕΧΙΑ
Miroslav Holub
5. ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ, ΠΟΙΗΤΙΚΗ, ΚΡΙΤΙΚΗ & ΘΕΩΡΙΑ
ΠΟΙΗΣΗ, ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΨΗΦΙΟ ΠΟΙΗΤΗ
Ο τόνος • Λυρική ποίηση • Διδακτική ποίηση
• Αρχέτυπο και μύθος • Μοντερνισμός • Ευαισθησία
• Ποιητικές λέξεις • Μορφή • Μέτρο • Κλισέ • Συναίσθημα,
αλλά όχι συναισθηματισμός • Ομοιοκαταληξία
• Ελεύθερος στίχος • Πεζό ποίημα και πεζός στίχος
(Verset) • Θέμα και περιεχόμενο • Η γραμμή και η στροφή
• Αλληγορία • Ειρωνεία • Μεταφορά • Σύμβολο
• Το χιούμορ και η σάτιρα
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΠΟΙΗΣΗΣ-ΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΜΟΡΦΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ
ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ
ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ Η ΚΑΡΔΙΑ;
ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗΣ
Κριτική βασιζόμενη στο θυμικό • Φεμινιστική κριτική
• Φορμαλισμός • Νέα Κριτική • Ψυχολογική κριτική
• Παραδοσιακή λογοτεχνική ανάλυση • Ψυχολογία του αρχέτυπου
• Θεωρία του ναρκισσισμού • Κριτική βασιζόμενη στις αντιδράσεις
των αναγνωστών • Κριτική με επίκεντρο το μύθο • Κανονιστική
ή συνταγογραφική κριτική • Μετακριτική • Σχολή κριτικών της
Γενεύης • Μαρξιστική κριτική • Ηγεμονία • Κριτική πρόθεσης
• Ιμπρεσιονιστική κριτική • Κριτική και ηθική • Μεταμοντέρνα
λογοτεχνική κριτική
Η ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ
ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ
ΘΕΩΡΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΕΣ
Mme de Staël • Charles-Augustin Saint-Beuve • Hippolyte Taine
• Wilhelm Dilthey • Georgi Plekhanov • Ferdinand de Saussure
• Rémy de Gourmont • Henri Brémond • Marcel Proust • Gyorgy
Lukacs • Jan Mukarovsky • Walter Benjamin • Mikhail Bakhtine
• Roman Jakobson • Jacques Lacan • Theodor W. Adorno • Maurice
Blanchot • Lucien Goldmann • Raymond Williams • Hans Robert Jauss
• J. Lotman • Gilles Deleuze και Félix Guattari • Wolfgang Iser
• Noam Chomsky • Fredric Jameson • Joseph Jurt • Sherry Turkle
• Judith Butler • Γενεαλογία • Γενετική ερμηνευτική • Δομισμός
• Μεταδομισμός • Νέος ιστορικισμός • Η Γλωσσολογική Σχολή της
Πράγας (Prague Linguistic Circle, PLC) • Σχολή της Φρανκφούρτης
ΣΤΟΧΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΣΑΝ ΠΟΙΗΤΕΣ
Georg Wilhelm Friedrich Hegel • Sοren Aabye Kierkegaard
Friedrich Nietzsche • Sigmund Freud • Henri Bergson
• Martin Heidegger • Louis Althusser • Humberto Maturana
• Jurgen Habermas • Υπαρξισμός • Φαινομενολογία
ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗ
ΒΙΟΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Παράρτημα 1 Έλληνες κριτικοί ποίησης
Παράρτημα 2 Ελληνικά λογοτεχνικά περιοδικά
Παράρτημα 3 Ορολογία
Παράρτημα 4 Στιχουργική
ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ
Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ
Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ 720 σελίδες γεμάτες ποίηση
…Επομένως οτιδήποτε θα μπορούσε να είναι ποίημα, αρκεί να ορισθεί σαν τέτοιο από τον δημιουργό του, η να χαρακτηριστεί έτσι από τον αποδέκτη του. Στην δεύτερη περίπτωση δεν απαιτείται καν να υπάρχει δημιουργός και στην πρώτη περίπτωση δεν απαιτείται να υπάρχει οπωσδήποτε αποδέκτης. […]
-----------------------------------
…Ο Καβάφης ακολούθησε τον ελεύθερο στίχο και χρησιμοποίησε εικόνες περιγραφικές και ψυχολογικές αναλύσεις, διατυπωμένες πότε με την καθομιλουμένη απλή γλώσσα και πότε με λόγιες εκφράσεις. Η γλώσσα του είναι ένα εντυπωσιακό πάντρεμα της δημοτικής και της καθαρεύουσας ένα ιδίωμα που συνηθίζονταν στις παροικίες της Αλεξάνδρειας και της Κωνσταντινούπολης.
-----------------------------------
…Ο Καρυωτάκης δεν μπορεί να δεχτεί ότι ο πραγματικός κόσμος είναι τόσο διαφορετικός από τον ιδανικό που ο ίδιος δημιούργησε. Αντιδρά με υπεροψία, επιθετικότητα και σαρκασμό. Η έκφραση του Καρυωτάκη έχει ενσωματώσει το πνεύμα των καταραμένων Γάλλων ποιητών όπως ο Baudelaire.
-----------------------------------
…Ο Σολωμός (Γυναίκα της Ζάκυνθος) και ο Γιάννης Καμπύσης είναι οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν το Verset στην Ελλάδα. Οι όροι πεζοτράγουδο και πεζό τραγούδι που κυριάρχησαν στην Ελλάδα έως το 30 θεωρούνται από πολλούς αδόκιμοι, ενώ ο όρος «ποίημα σε πεζό είναι πιο κοντά στο γαλλικό poéme en prose
-----------------------------------
Η πελάτισσα Ευανθία
Στενοχωριέμαι πολύ
όταν δεν έχω να προσφέρω στη μικρή Ευανθία
ένα ζευγάρι μαύρα παπούτσια
να στολίσει το μαύρο της καλοκαίρι...
Έπρεπε να το ‘χα προβλέψει-
παρασύρθηκα απ’ την παλίρροια της άνοιξης
κι έφερα στο μαγαζί κόκκινες γόβες
κόκκινα πασούμια, τον κόκκινο ήλιο
στα πόδια των γυναικών
ξεχνώντας έτσι τη μικρή Ευανθία που τώρα
ζητάει ένα ζευγάρι μαύρα παπούτσια
να στολίσει το θάνατό της...
Μάρκος Μέσκος
-----------------------------------
...Ο Οδυσσέας Ελύτης στο κείμενό του Ποιητική νοημοσύνη (Ανοιχτά χαρτιά, Ίκαρος 1996, σ.478) γράφει:
Κάθε μέρα που περνάει με κάνει ολοένα και περισσότερο να πιστεύω πως η κατανόηση της ποίησης είναι κάτι το εντελώς άσχετο με όσα κάτω από το γενικό τίτλο «πνευματικά προσόντα» εξασφαλίζουν, όταν υπάρχουν, στον κάτοχο τους κοινωνικές επιτυχίες και θαυμασμούς. Η κατανόηση αυτή είναι πολύ περισσότερο ζήτημα μιας άλλης ικανότητας, που θα μπορούσαμε ίσως να ονομάσουμε ποιητική νοημοσύνη. Η ποιητική αυτή νοημοσύνη μπορεί να λείπει από τους παντογνώστες, κι ωστόσο να κατοικεί μέσα στον πιο απλό άνθρωπο. Μπορεί, δεν ξέρω, να στηρίζεται σε μια σωστή συναισθηματική και ψυχική αγωγή, να’ χει σχέση με την ύπαρξη μιας καλής ποιότητας ευαισθησίας, με την παρουσία μιας ανάγκης πραγματικής για ποιητικό πέταγμα.
-----------------------------------
...Στην Ελλάδα η χρήση του ελευθερωμένου στίχου παρατηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 1890-1920. Ορόσημο μεταξύ ελευθερωμένου και ελεύθερου στίχου αποτέλεσαν ο Σικελιανός και ο Καβάφης η ποίηση των οποίων είναι ο προάγγελος του ελεύθερου στίχου της γενιάς του 30.
Ο όρος vers libre κανονικά αναφέρεται στην ποίηση των Μοντερνιστών ποιητών
-----------------------------------
...Είναι δυνατό να πούμε ότι το ποίημα έχει δύο θέματα, το αρχικό (που έδωσε το ερέθισμα για την συγγραφή του ποιήματος) και το αληθινό ή μετέπειτα δημιουργηθέν θέμα στο οποίο καταλήγει το ποίημα κατά τη διάρκεια της συγγραφής.
-----------------------------------
...Σχετικά με το ρόλο της παύσης στο τέλος της γραμμής η Ελένη Πολίτου αναφέρει:
Η αποκλίνουσα [...] παύση στο τέλος και του ελεύθερου στίχου υπογραμμίζει την αυθυπαρξία του στίχου ως ποιητικής μονάδας και την ανεξαρτησία του από την γλωσσική μονάδα πρόταση (ή φράση). Ακόμη προειδοποιεί τον αναγνώστη ότι έχει να κάνει με ποιητικό λόγο και θέτει σε κίνηση ανάλογες προσδοκίες και συμβάσεις. Πολλές φορές, μάλιστα, η αποκλίνουσα παύση γίνεται τόσο πολύ αντιληπτή ως το μόνο διαφοροποιητικό στοιχείο του ποιητικού από τον πεζό λόγο
-----------------------------------
...Συχνά η ποιητική επεξεργασία της γλώσσας είναι ένα στοιχείο των κοινωνικοπολιτισμικών εκδηλώσεων από την πολιτική ρητορική μέχρι την επίκληση σε μαγικές οντότητες. Ο Caton (1990) μελετά την ποίηση των ανδρών της Υεμένης σαν πολιτισμική πρακτική ενσωματωμένη στην ιστορία και δημόσια ζωή μιας κοινωνίας αποτελούμενης από φυλές. Για τα μέλη της φυλής των Khawlani η τέχνη της σύνθεσης ποίησης και η ρητορική της πειθούς του κοινού είναι στενά συνδεδεμένες, κάνοντας την πολιτική και την ποιητική αδιαχώριστες.
-----------------------------------
...Ο Ρίνγκζιν Τσανγκιάνγκ Γκυάτσο όπως ήταν το όνομα του 6ου Δαλάι Λάμα υπήρξε ένας από τους μεγάλους ποιητές του Θιβέτ. Τα τραγούδια του θεωρούνται πολύτιμα σε όλη την περιοχή των Ιμαλαΐων και ακούγονταν στις αγορές της Λάσα μέχρι το 1950 που το τραγούδι στους δρόμους κηρύχτηκε παράνομο από τους Κινέζους. Εξ’ αιτίας της διαγωγής του ένας αξιωματούχος της θιβετικής κυβέρνησης ανακοίνωσε το 1706 ότι δεν ήταν η γνήσια μετενσάρκωση του «μεγάλου» 5ου Δαλάι Λάμα και με αυτήν την αιτιολογία εκθρονίσθηκε και διατάχτηκε η απέλαση του στην Κίνα, αλλά κατά την διάρκεια του ταξιδιού «πέθανε» και η σωρός του κάηκε στην πυρά κοντά στην λίμνη Κοκονόρ. Στο Θιβέτ ο εντοπισμός του επόμενου πολιτικοθρησκευτικού αρχηγού είναι ολόκληρη διαδικασία. Πρέπει κατ’ αρχάς να υπάρχει κάποια ένδειξη η οποία να προέρχεται από τον εκλιπόντα «Ωκεανό της σοφίας» για την περιοχή στην οποία θα γίνει η έρευνα για την ανακάλυψη της επόμενης μετενσάρκωσης. Ακολούθως δημιουργείται μία επιτροπή η οποία μεταβαίνει επί τόπου και εξετάζει τα παιδιά που έχουν την κατάλληλη ηλικία. Ύστερα από την επιλογή το αγόρι μεταφέρεται στην Λάσα με πομπή και παίρνει την ανάλογη για θρησκευτικό και πολιτικό αρχηγό μόρφωση. Στην περίπτωση του Τσανγκνάνγκ η επιτροπή «ανακάλυψε» σε ένα από τα ποιήματα του το στίγμα για την περιοχή όπου θα βρίσκονταν η επόμενη μετενσάρκωση:
Πάλλευκε γερανέ
τις μακριές σου τις φτερούγες δάνεισε μου
δεν θα πετάξω μακριά
θα ξαναγυρίσω
από το Λιθάνγκ.
Πράγματι η γραμμή διαδοχής συνεχίστηκε από το Λιθάνγκ όπως είχε προβλέψει ο Τσανγκυάνγκ Γκυάτσο.
-----------------------------------
-----------------------------------
...Άλλα πιθανά ερωτήματα: εφόσον κατά τον Roland Barthes ο συγγραφέας έχει πεθάνει και ο αναγνώστης συμμετέχει εξ’ ίσου στη δημιουργία του νοήματος, μήπως θα έπρεπε να απαιτήσετε μέρος των συγγραφικών δικαιωμάτων τόσο από το παρόν βιβλίο όσο και από τα βιβλία του ίδιου του Barthes; και τι λέτε γι' αυτούς που θαυμάζουν το συγγραφικό ταλέντο αυτού του στοχαστή, που τους έπεισε ότι ο συγγραφέας έχει πεθάνει;
Μικρά αποσπάσματα
ΒΡΑΒΕΙΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ 2006-2007
ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕΤΑΙΧΜΙΑΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ
Γυναίκα μεταιχμιακής ηλικίας γυμνή στο κρεβάτι μου.
Τα μάγουλα της βαμμένα
και το κορμί της μαραμένο στο φυσικό του χρόνο.
Την αγκάλιασα όπως το καμένο σπίτι
που ο μαραγκός δεν ήξερε από που να αρχίσει.
Κάθισα ξύπνιος ύστερα και την κοίταζα.
Το πρόσωπο της μισό
είχε κάτι από όλους αυτούς που την κατοίκησαν.
Γυναίκα μεταιχμιακής ηλικίας.
Έπιπλα που κουβαλούσαν από την γέννηση τους
την ερημιά του Μάστορα.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ
-----------------------------------
ΚΛΑΣΙΚΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟ
Κατεβαίνουν τις σκάλες, ανοίγουν τις πόρτες,
βγαίνουν, ένας με το μαχαίρι κι ένας με το
ταγάρι κι ένας με μια μαγκούρα• ο τόπος γε-
μίζει φυσαρμόνικες. Παιδιά ντυμένα μαρκι-
σίες τρέχουν ξεμαλλιασμένα, το στόμα τους
με κοκκινάδια.
Η κακιά μάγισσα τους έχει όλους στο χέρι.
Φαίνεται καθαρά το μήλο κι η δαγκωματιά,
γιατί όλα τα παραμύθια έχουν ένα δαγκωμένο
μήλο, κι η γιαγιά μου μια τσέπη γεμάτη προ-
πολεμικά παιδιά με στρογγυλά παπούτσια κι
άσπρα καπέλα. Πεισματάρικες πεφανέικες
φάτσες του χίλια εννιακόσια τριάντα.
Καθαροδευτέρα. Φωτογραφία από την εκδρο-
μή του Σωματείου. Οι άντρες κοιτάνε ίσια
μπροστά κι αγριεύονται. Ο Παναγής, ο Σταύ-
ρακας, το Μαρικάκι.
Έλεγε πως την κάναν νύφη έντεκα χρονών,
όλο το σόι με το ζόρι. Μετά διαδώσανε πως
κλέφτηκε, γιατί η σταυροβελονιά είναι ένα
παλιό ελληνικό κέντημα, που τους κάνει όλους
τετράγωνους κι άγαρμπους, ώσπου ανοίγει μια
πόρτα και βλέπεις κάποιον, μαχαιρωμένο.
Είναι λοιπόν περίεργο πως όλα τούτα βρίσκου-
νε δρόμο και ξαναγυρνάνε μες στον ύπνο σου,
εκεί που πας πια να σιγουρευτείς ότι η μάνα
σου σ' αγόρασε από κάτι γύφτους.
ΤΖΕΝΗ ΜΑΣΤΟΡΑΚΗ
-----------------------------------
ΤΟΥ ΑΣΙΓΜΑΤΙΣΜΟΥ
Στον Δημήτρη Πικρό
Αγόρασε μια πέτρα σε κουτί. Έγραφε πάνω είναι Πέτρα Που Αλλάζει Χρώμα Μόλις Την Κοιτάς. Έτρεξε σπίτι του να την κοιτάξει όλη. Εκεί κοίταζε την πέτρα με μάτια πυρετού. Ώρες, μα δεν άλλαζε.
Σκέφτηκε Είμαι τυφλός άνθρωπος• ό,τι είδα ως τώρα δεν το είδα. Απόδειξη αυτή η πέτρα που αλλάζει χρώμα μόλις την κοιτάς. Το είπε αυτό καλά ταπεινωμένος, άφησε την πέτρα στο κουτί της και συρρικνώθηκε να κοιμηθεί.
(Συρρικνώθηκε γιατί είναι τόσο δίχως νόημα ξύπνιος να μένεις όταν δεν επηρεάζεις τίποτα. Ούτε μια τέτοια πέτρα απ’ τις κοινές, που αλλάζουν χρώμα μόλις τις κοιτάς.)
Κι όλο το βράδυ η πέτρα στο κουτί της.
Όμως.
Την ώρα που κοιμότανε αυτός, σαλεύει κάτι μέσα από τους πόρους του. Ένας βαθυπράσινος αφρός, μυριάδες ύστερα και όλων των χρωμάτων. Έτσι κρυφά στο δέρμα φύτρωναν και ιδρύαν αποικίες. Ώσπου τον κάλυψε• επιληψία χρωματική. Μα σβήστηκε από πάνω του χωρίς ν’ αφήσει ίχνη. Ακαριαία μόλις ήρθε το πρωί.
(Γιατί είχαν ξεχάσει στο κουτί να γράψουν τελικώς το σίγμα: αυτή ήταν μια Πέτρα Που Αλλάζεις Χρώμα Μόλις Την Κοιτάς.)
Ξύπνησε πάλι με το δικό του χρώμα. Πήρε την πέτρα, την κοίταζε με μάτια πυρετού. Ώρες.
Αυτή δεν άλλαζε.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΜΑΝΑΤΙΔΗΣ
------------------------------------
ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ
Στου κρίνου τα λευκά σεντόνια
μ' έναν λαφρόπευστο σεισμό κήπων
σ' είδε το φως.
Βρόχινοι μικρομαστοί
σε ράντιζαν γάλα ανθισμένο
αφρό κυματοδύναμης,
άστρων πολτό.
Στον ανέγγιχτο των χόρτων
οπωρώνα
λάτρεψες το παιχνίδι.
Οι θάμνοι ήταν τα κάστρα σου
και το νερό σαν πότιζε τις ρίζες τους, ταξίδι.
Στης τριανταφυλλιάς τη βελονόστρωτη σκάλα
σπονδή ετέλεσες, κραυγή αιμοφρυδούσα.
Χρησμό δεν πήρες.
Μα γνώρισες της πράξης
τ' αναγκαίο κι επώδυνο
το πλαστικό των θεών.
Το αγκάθι, σφραγίδα θλίψης στο μέτωπο σου.
Τα γλυκόηχα ξυλόφτερα των δέντρων
οι σφυρίχτρες σου.
Κρέμασες τα χέρια απ' τον εξώστη του ονείρου.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΡΦΥΡΗΣ
-----------------------------------
ΣΥΜΒΑΝ
Μερικοί φαντάροι, μακριά απ' τα σπίτια τους, κάποιαν ώρα εύκαιρη
είτε για κορίτσια ή ρετσίνα και προσφάι, κατηφόρισαν
στη ρεματιά με τ' αρχοντικά λευκάδια κάτω από το χωριό,
ίσαμε τ' αντικρυνά καλύβια, σιμά στα κυπαρίσσια και τις φτελιές.
Φτωχός ο τόπος και τα καλωσορίσματα περισσότερα απ' τις μπουκιές.
Αν ψωμί δε χόρταιναν, τα κορίτσια τα 'βλεπαν από μακριά.
Μπορεί και για το λόγο αυτό να 'χαν τ' αμέριμνο χαμόγελο,
γεμάτοι προσδοκίες ξαφνικές πάνω στο κάθε τι π' αντίκρυζαν.
[...]
Τότε όμως ένας απ' τη Σαλονίκη, καθώς θυμήθηκε τα καλά παιδιάτα του,
όταν πέφτοντας σ' ένα κατώγι άπλωσε ο Άγιος το χέρι του και τον γλίτωσε,
είπε πώς είναι αναρίθμητες οι νίκες του Πολιούχου στην πραγματικότητα,
και απ' τα συναξάρια, όπως το θυμόταν, εξιστόρησε το περιστατικό:
Όταν ο τσάρος των Βουλγάρων όλη τη Μακεδονία καταστρέφοντας,
έφτασε απ' το Λαγκαδά κι απ' τον Γαλλικό ταυτόχρονα μπροστά στην πόλη,
αγνατεύοντας άπονα ύψωμα όλη την έκταση της πόλης με τα οικήματα,
και την ίδια νύχτα πατάχτηκε αυτοπροσώπως απ' τον Άγιο.
Τα λόγια του, με την πυκνή παράθεση των συγκεκριμένων τοπωνυμιών,
δίνοντας σάρκα και οστά σε όσα γνώριμα της πόλεως αναθυμόταν,
χόρταιναν τις αισθήσεις των συναδέλφων του, παρουσιάζοντας όχι ένα κτίσμα,
αλλά σάμπως μια γυναίκα ζωντανή τη Θεσσαλονίκη.
ΝΙΚΟΣ ΠΕΝΤΖΙΚΗΣ
------------------------------------
Δυνατός άνεμος
Ανήκουμε μοναδικά στο ορεινό μονοπάτι
που φιδογυρίζει κάτω από τον ήλιο
μέσ’ τις λειχήνες και τις φασκομηλιές
και εκτινάσσεται το βράδυ, ανηφορίζοντας στην κορυφή,
να σμίξει με τους αστερισμούς.
Πλησιάσαμε τα υψώματα
στα όρια της καλλιεργήσιμης γης.
Οι σπόροι σκάνε μέσα στις γροθιές μας.
Τα κόκαλα μας αναφλέγονται.
είθε να φτάσει μέχρι εμάς η κοπριά
φορτωμένη στις πλάτες των ανθρώπων!
είθε να αποκριθούν το αμπέλι και η σίκαλη
στη σοφία του ηφαιστείου!
οι καρποί της έπαρσης, οι καρποί του βασάλτη
θα ωριμάσουν από τα κτυπήματα
που μας κάνουν ορατούς.
Η σάρκα θα αντέξει αυτό που βασάνισε το μάτι
αυτό που οι λύκοι ποτέ δεν ονειρεύτηκαν
πριν ξεχυθούν στην θάλασσα.
Jacques Dupin
-----------------------------------
Στα έργα του James Sacré το ξερίζωμα και η εξάντληση εκφράζονται με μια μοναδική ιδιόμορφη χωλότητα, σαν πήδημα ή σταμάτημα στον στίχο και στο συντακτικό.
Τίποτα μήτε σιωπή και μήτε μοναξιά το σπίτι
στην καθημερινή άνοιξη το γρασίδι
ένα ακαλλιέργητο χορτάρι ήθελα να πω
δεν είναι τίποτα σπουδαίο, μια μικρή βαριεστιμάρα λόγω της
δουλειάς που πρέπει να γίνει και που να τρέχω και γιατί;
Καταλήγει σ’ ένα ποίημα όχι και πολύ καλοφτιαγμένο
σαν ένα μικρό σκληρό χόρτο
με τον μικρό θόρυβο που φεύγει μια χούφτα ξερού σανού
Ο άνεμος τον σπρώχνει μακριά ή όχι ίσως μείνει εδώ
κι’ όλα τ’ άλλα επίσης ακόμα κι αυτό το ίδιο το σπίτι
μεσ’ της άνοιξης την μοναξιά μηχανικό γρασίδι
πρέπει να κοπεί αύριο δεν είναι η σιωπή που έρχεται πάντοτε.
Δεν είναι όλα αυτά τα ποιήματα σαν κάποιο είδος επανάληψης;
δεν ξέρω κι εκείνη ακριβώς τη στιγμή να έρχεται ένα καινούργιο
μ’ ακόμα κάτι σαν πράσινο
έξαφνα οι θάμνοι όλοι σ’ αναταραχή
με σάπια φύλλα μέσα
τα βαλε ο άνεμος με το πράσινο τώρα
όλα αυτά κάνουν μια παράξενη νέα και παλιά εποχή
ήταν η ίδια πέρυσι; Δεν είπα τίποτα γι’ αυτό
παρ’ όλο που έγραψα αρκετά ποιήματα
αναρωτιέμαι τι χάθηκε
από τις λέξεις που ειπώθηκαν άκουσα λάθος.
μτφρ. του συγγραφέα
Μπορούμε να αντιληφτούμε εδώ την αστάθεια ή την χωλότητα μια λέξης ηττημένης, μιας λέξης που δίνει την αίσθηση ότι είναι αβέβαιη για τον εαυτό της. Ένα αβέβαιο τραγούδι που ψάχνει τη γλώσσα του και την άρθρωση του. Το ποίημα είναι θολό, ακριβώς όπως θα χαρακτήριζε κανείς μια ανετάριστη φωτογραφία.
